Introductie
|
"hoe duidelijker ik 't wil zeggen
hoe
slechter ik uit mijn woorden kom
dit
lijkt mij een typisch verschijnsel
van
het een of ander"
(Remco
Campert) |
Last
van writer's block?????
Dan
heb je vast hulp nodig bij creatief schrijven!
•
makkelijke en natuurlijk leren schrijven
•
publiekgericht schrijven, aandacht trekken en vasthouden
•
een levendige en vanzelfsprekende manier van formuleren ontwikkelen
•
moeilijke onderwerpen uitleggen en helder argumenteren
•
samenhang aanbrengen in de opbouw van een tekst
De volgende stappen helpen je daarbij een heel eind op weg.
terug
naar inhoudsopgave
_______________________________________________________________________________________
•
Leer proces
|
Werkwijze
• Werk in Word.
• Gebruik de spellingscontrole.
• Laat je artikel tussentijds
controleren.
• Loop je vast, raadpleeg eerst
het cursusmateriaal. Doe
de test!
Kom je er niet uit, raadpleeg
dan je begeleider of de vakdocent op school.
• Andere hulpmiddelen,
zoals externe bronnen (interviews), zijn toegestaan. Raadpleeg tevens
de achtergrond literatuur.
Beschikbare
tijd
• De deadline wordt bepaald
door de praktijkbegeleider? |
terug
_________________________________________________________________________________________
•
Plan van
aanpak
Stap
1 Kies in overleg met je praktijkbegeleider een onderwerp waarover je
een artikel in het personeelsblad of huisorgaan gaat schrijven.
|
|
Stap
2 Stel vast voor welke doelgroep(en) het artikel bedoeld is en stel
het lezersprofiel vast. |
| |
|
|
| |
Stap
3 Pas de verzamel -en verhelderingsstrategie toe en ga je materiaal ordenen:
kies de meest geschikte structuur. |
| |
|
|
Stap
4 Schrijf het artikel rekening houdend met de doelgroep en de vaste onderdelen
van een artikel. Zorg voor eenvoud, begrijpelijkheid.
aantrekkelijkheid en beknoptheid.
|
| |
Stap
6 Laat het artikel in het personeelsblad of huisorgaan plaatsen en houd
rekening met de huisstijlelementen.
|
|
Stap
5 Laat het artikel beoordelen door de eindredacteur en stel het bij.
|
terug
_______________________________________________________________________________________
•
Signaleringsfase
Signaleren
of waarnemen is de basis voor een creatieve start.
Bekijk een probleem van alle kanten en sluit vooral niets uit. |
|
| De
manier waarop je iets waarneemt, bepaalt al vaak de invalshoek van de
oplossing. Je kunt zaken zien als probleem of als uitdaging; een ander
voorbeeld is het halflege of halfvolle glas: de pessimist en de optimist.
Houd
oren en ogen open om dingen die leven te signaleren. Komt er een speciale
dag aan op het werk, is er een nieuw product waarover iets geschreven
kan worden, een nieuwe medewerker/ stagiair, een nieuw kantoor (uitbreiding,
nieuwe bedrijfsauto, bedrijfskleding, etc.), bijzondere gebeurtenissen
(wat gebeurt er in het bedrijf allemaal en zijn er zaken waarover je
een artikel kunt schrijven?), je kunt ook een artikel schrijven vanuit
je eigen belevingswereld ('het leven van een stagiair bij bedrijf X'),
etc. |
terug
_______________________________________________________________________________________
•
Voorbereidingsfase
-
Ga na wat het doel is van de tekst; wat wil je met je tekst bereiken?
informatie
geven over
een product, een situatie of een maatregel (informatief doel).
|
|
commentaar
leveren of je mening geven over een bepaald onderwerp
(een commentariërend doel). |
| |
|
|
| uitleggen
hoe de lezer iets moet gebruiken (een directief
doel). |
|
overtuigen
om bijvoorbeeld een product te verkopen (persuasief
doel). |
|
of
gewoonweg 'entertainen'
(een column of grappig verhaal) |
|
-
Stel dan vast voor welk publiek je
tekst bestemd is:
|
Wat
weet je publiek van het onderwerp?
Welke
ervaring of opleiding heeft je lezer?
Welke
taal kun je gebruiken (toon, moeilijkheid)?
Wat
wil de lezer van het onderwerp weten?
Wat
is je relatie tot de lezer (chef, adviseur, klant)? |
|
| |
|
|
-
Vervolgens bepaal je welke tekstsoort het beste past bij doel en publiek:
| een
memo, artikel, circulaire, direct mail, een nieuwsbericht, een achtergrondartikel,
een interview, een column, een sfeerreportage, een teletekstbericht, een
promotietekst, rapport etc. |
terug
_______________________________________________________________________________________
Sterke
schrijfstrategieën
|
|
Inspiratie
laat zich niet dwingen. Goed schrijven betekent niet wachten tot "het"
komt. Schrijven in stappen levert een beter resultaat op en heeft veel
voordelen. Je kunt meteen aan de slag omdat je systematisch te werk gaat.
Deze aanpak behoed je voor de zogenaamde writer's block!
Een
gestructureerde aanpak bestaat uit drie stappen: voorbereiden, schrijven
en afwerken.
Probeer niet meteen een perfecte tekst op papier te zetten maar werk met
meerdere ronden.
•
Verzamelstrategieën: zijn technieken
om de gewenste informatie bij elkaar te zoeken.
- Brainstormen levert alle ideeën
op die ook maar iets met je onderwerp te maken hebben.
- Een metafoor gebruiken betekent dat je een beeld of voorwerp gebruikt
om allerlei associaties op te roepen. Bijvoorbeeld: 'zij weegt zo
licht als een veertje'. 'Het bedrijf loopt als een trein'.
- Vragen loslaten op je onderwerp (de 5 journalistieke W-s en Hoe) helpen
je de opdracht te structureren: wie, wat, waar, wanneer, waarom.
De ene vraag roept de andere op en de antwoorden vormen de benodigde informatie.
•
Verhelderingsstrartegieën: moeten lijn
brengen in de opdracht en je gedachten.
-
De WIEB-strategie staat voor: Wat Ik Eigenlijk Bedoel is
... Met hardop uitspreken, dwing je jezelf de kern van je gedachten
op papier te zetten. Het helpt ook altijd door het hardop te vertellen
aan je vriend of vriendin (je kunt ook net doen alsof je het tegen een
goede vriend vertelt)
- Aantekeningen of krabbels maken, heeft als voordeel dat ideeën
zich al schrijvende vormen. Met behulp van schema's, pijlen en plaatjes
worden je ideeën concreter. Associëren. Je kunt associaties
maken. Als je één woord opschrijft, roept dat automatisch
weer andere woorden/gedachten op. Bijvoorbeeld: zomer. Dan denk je aan
strand, ijsjes, zwemkleding, terrasjes, etc. Op deze manier kun je een
onderwerp duidelijker neerzetten en bedenken wat je er allemaal over kunt
schrijven.
- Een werkstelling kan ook verhelderend werken. Werk met vragen
als: "In deze tekst behandel ik ..." "Na afloop weet
de lezer ..." Later kun je de stelling omzetten in een inleiding.
Wat ook helpt is om structureel op te stellen wat je wilt vertellen. Bijvoorbeeld:
1. introductie: wat is het belangrijkste nieuws? Waarom schrijf je het
artikel en wil je dat de lezer dit gaat lezen?
- De lezersstrategie houdt in dat je probeert je zo goed mogelijk
te verplaatsen in de lezer. Wat wil die weten? In welke situatie leest
hij/zij de tekst? Welke verwachtingen heeft de lezer?
- Berustingstrategieën moeten ervoor zorgen dat je in de eerste
schrijfronde vlot door kunt schrijven. Stel het bedenken van de beste
formulering uit en denk niet aan de kritische lezert. Begin met de delen
tekst die je helder voor ogen staan. Pas in de tweede schrijfronde
ga je de puntjes op de i zetten. |
terug
_______________________________________________________________________________________
Ordenen
| Ordenen
betekent structureren. Zakelijke teksten hebben meestal twee doelen:
-
informeren (brief, artikel in personeelsblad of huisorgaan, persbericht);
-
overtuigen (direct mail, advertentie, leaflet, folder, brochure, artikel).
Als
je informatie wilt overdragen, is de opbouw van je boodschap heel belangrijk.
De bekendste structuur is die van:
- inleiding (zeg
wat je gaat zeggen)
-
kern (zeg het)
-
slot (zeg wat je gezegd
hebt)
|
Andere
handige structuren zijn:
|
de probleemstructuur:
thema is een probleem
- Wat is het probleem precies?
- Waarom is het een probleem?
- Wat zijn de oorzaken?
- Wat zijn de mogelijke oplossingen?
|
de maatregelstructuur:
thema is een maatregel
- Wat is de maatregel precies?
- Waarom is de maatregel nodig?
- Hoe wordt de maatregel uitgevoerd?
- Wat zijn de effecten?
|
|
de evaluatiestructuur:
thema is dat wat beoordeeld wordt
- Wat is het onderwerp?
-Wat zijn de positieve/ negatieve aspecten?
Hoe luidt het totaaloordeel?
Wat kan/ moet er dus gedaan worden?
|
de onderzoeksstructuur:
thema is een onderzoeksobject
- Wat wordt er precies onderzocht? En waarom?
- Volgens welke methode?
- Wat zijn de resultaten?
- Wat zijn de conclusies/ aanbevelingen?
|
| Bij
overtuigende teksten is
het doel mening, houding en gedrag van mensen te veranderen.
Hier is de verpakking zo mogelijk nog belangrijker dan
de inhoud!
Denk
aan reclameteksten zoals vormen van direct
mail, advertenties en folders, maar ook
voorlichtingsteksten. |
terug
|
Er
is een aantal formules bedacht om de lezers en luisteraars te overtuigen.
Vaak zijn modellen voor presentaties of verkoopgesprekken ook heel bruikbaar
voor het schrijven van wervende reclameteksten. |
|
We
beperken ons tot:
-
de AIDA-formule: Attention - Interest - Desire - Action.
- de Picture - Promise - Prove - Push formule.
Deze
technieken vertonen veel overeenkomsten.
|
 |
|
AIDA
formule
Attention
De boodschap moet allereerst de aandacht
van de lezer trekken. De rest van de tekst is zinloos als dat niet lukt.
De formulering van een opvallende kopregel is dan ook essentieel! Vaak
is de P.S. aan het eind van de brief ook een aandachttrekker. Uit onderzoek
is namelijk gebleken dat kopregel en Post Scriptum altijd gelezen worden.
Interest
De lezer moet geïnteresseerd raken. Daarom volgt er meestal een
belofte of een aantrekkelijk aanbod, gekoppeld aan het produkt of de dienst.
Desire
Nu is het de zaak de interesse om te zetten in behoefte of zelfs begeerte.
Sterke argumenten moeten de lezer ervan overtuigen dat het aanbod uniek
is, dat hij of zij het produkt moet aanschaffen.
- Welke eigenschappen heeft het produkt?
- Wat zijn de voordelen ten opzichte van andere produkten?
- Wat vinden bekende mensen van het produkt?
Action
Tenslotte is de lezer bereid actie te ondernemen om het produkt te
bemachtigen. Dat kan door het invullen van een antwoordkaart, het bellen
voor extra informatie of het plaatsen van een order.
Zie
voor een aantal goede voorbeelden het bestand:
www.direct
mailings
Picture
- Promise - Prove - Push formule
Picture
Een korte aantrekkelijke uitleg van de werking
van het produkt of het belang van de dienst voor de lezer.
Promise
Nu volgt de belofte dat dit unieke produkt of deze eenmalige dienst ook
binnen het bereik van de lezer ligt.
Prove
Argumenten bewijzen de kwaliteit en superioriteit van het produkt of dienst.
Vaak vormen harde onderzoekscijfers of beroemde gebruikers een overtuigend
bewijs.
Push
Nu heeft de begerige lezer slechts een duwtje in de rug nodig om actie
te ondernemen: een reactie binnen korte termijn om het produkt of de dienst
te bemachtigen.
terug
|
_______________________________________________________________________________________
•
Incubatiefase
Je
hebt nu de opdracht en probleemstelling in kaart gebracht.
Je onderbewuste moet nu het geweldige idee brengen waar je op zit te wachten.
Dit ontstaat vaak wanneer je met iets geheel anders bezig bent.
De beroemde Einstein had de beste ideeën in zijn dromen. Hij had pen
en papier op zijn nachtkastje om de oplossing voor een wiskundig probleem
te noteren. |
|
Een
andere indeling voor het schrijfproces luidt:
plan, write, cool, revision.
Daarbij staat cool voor afkoelingsperiode of incubatiefase
waarin geen idee of letter wordt geproduceerd.
terug
_______________________________________________________________________________________
| •
Transformatiefase
In
deze fase haal je heel bewust alle ideeën uit je onderbewuste naar
boven.
Maak ze concreet door ze op te schrijven. Sommige ideeën zijn vaag
of onbruikbaar;
probeer ze geschikt te maken voor doel, publiek en tekstsoort. |
|
|
| •
Uitwerkingsfase
Maak
een selectie van ideeën. Ga na welke practisch toepasbaar zijn.
Maak combinaties en beslis welk idee zich leent om verder uit te werken. |
terug
_______________________________________________________________________________________
•
Evaluatiefase
|
Nu
ga je kijken of de meest praktische ideeën wel voldoen aan de criteria
die je in de voorbereidingsfase hebt gesteld. Het beste idee ga je nu gebruiken.
Als je nog niet tevreden bent kun je het creatieve proces opnieuw starten. |
|
terug
_______________________________________________________________________________________
Schrijven
Nu
ga je de opbouw invullen met tekst: de informatie die je aan de lezer
wilt overdragen.
Je
kunt gebruik maken van de vier dimensies van begrijpelijk schrijven
van Langer:
structuur
- eenvoud - stijl
- beknoptheid
|
|
|
Structuur
"Inwendig":
De logische volgorde binnen de tekst. Van
hoofdvraag naar subvraag naar ondersteunende bijzaken en relevante details
naar het volgende kernidee.
"Uitwendig": Laten zien wat belangrijk is en wat ondersteunende
en ondergeschikte argumentatie of informatie is. We bedoelen hier vormkenmerken
zoals: Inhoudsopgave; hoofdstuk- en paragraaftitels; alinea-indeling;
cursiveringen, onderstreepte en vetgedrukte woorden, signaalwoorden
(ten eerste, daarnaast, maar, echter, hoewel, zoals, bijvoorbeeld, dus,
namelijk, samenvattend etc.) enz.. Zo kunnen we laten zien wat belangrijk
is en wat ondersteunende en ondergeschikte argumentatie of informatie
is.
|
Eenvoud
Stel je taalgebruik af op je doelgroep.
Let op het taalniveau en de voorkennis van de lezer.
|
|
Tips:
• Vermijd onnodig moeilijke woorden.
vaktermen: de
term "pay-off"is vreemd voor mensen die niet in de "communicatie"zitten.
Leg de term uit of maak gebruik van voetnoten.
afkortingen: schrjjf
ze voluit, ook als het bekende zijn zoals: "a.h.w., d.w.z.".
intellectuelewoorden: om
indruk te maken bij andere mensen zoals: "cognitieve dissonantie, discrepantie
et cetera".
lange woorden: "inkomstenbelastingformulieren"
schrijftaalwoorden:
"derhalve, hopende u voldoende te hebben geïnformeerd".
• Gebruik eenvoudige zinsconstructies.
geen lange zinnen maar
ook niet allemaal korte zinnetjes; zorg voor afwisseling.
geen tangconstructies:
twee woorden of zinsdelen die bij elkaar horen worden
gescheiden door tussenliggende woorden of zinsdelen. "de door de
invoering van de nieuwe verkeersregeling veranderde omstandigheden".
geen ontkennende zinnen:
"het is niet ondenkbaar dat er maatregelen
zullen worden genomen".
Zie
voor meer info over stijl:
|
|
|
|
Stijl
Hiermee
bedoelen we toevoegingen in de tekst die de lezer aanzetten tot het lezen
ervan, maar die de lezer ook geïnteresseerd houden. Houd altijd de
doelgroep goed
in het oog.
Je
kunt de volgende middelen gebruiken:
- actieve
stijl in tegenstelling tot passieve stijl
of lijdende vorm.
niet: "De nieuwe docent is benoemd door de directie."
maar: " De directie heeft de nieuwe docent benoemd."
- werkwoordstijl
in tegenstelling tot naamwoordstijl:
niet: "Zij kwam tot de ontdekking dat ..."
maar: Zij ontdekte dat ..."
- persoonlijke stijl:
• gebruik de "u"- vorm en wissel
deze af met "ik"of "wij", in plaats van "men".
• spreek de lezer aan door het stellen
van vragen zodat de lezer gaat meedenken;
• gebruik de gebiedende wijs: "Bel
voor meer informatie!."
-
afwisselende zinsvolgordes: verschillende
zinstypen (onderwerp - persoonsvorm - ander zinsdeel/ ander zinsdeel -
persoonsvorm - onderwerp);
-
verhalende stijl:
probeer zo te schrijven dat de lezer zich een beeld
kan vormen van wat je bedoelt:
• vergelijkingen: als je wilt aangeven dat een olietanker heel groot
is, kun je spreken van de oppervlakte van tien voetbalvelden.
• voorbeelden: "de nieuwe Yamaha Black-max accelereert binnen
3 seconden naar 100 km/u."
• beeldspraak: "de man van de directeur heeft het verstand van
een kanarie!"
-
dialogen en citaten:
als je mensen zelf aan het woord laat, geeft dat een persoonlijk
effect (het zogenaamde "human interest"of menselijk element).
terug
|
|
Beknoptheid
Deze
factor is wederom afhankelijk van doel
en doelgroep.
Twee uitersten kunnen we hierbij tegenover elkaar stellen.
•
een tekst waarin teveel informatie is samengepakt (te grote informatiedichtheid);
•
een tekst waarin informatie onnodig breed uitgemeten wordt (teveel herhaling).
Tips:
• schrap bij eerste controle alle woorden die je niet nodig vindt;
• vermijd onnodige herhalingen;
• vermijd onnodige details, beklemtoningen en andere aanvullingen;
Enkele aandachtspunten:
• probeer zo exact mogelijk te formuleren om vervorming van de informatie
te voorkomen;
• gebruik hetzelfde woord voor hetzelfde begrip: dus
steeds: "studenten"in plaats van: "cursisten"of "leerlingen".
Aan de andere kant is het ook wel belangrijk dat je juist andere woorden
probeert te vinden, omdat je anders de hele tijd hetzelfde woord leest/ziet.
• gebruik ondubbelzinnige verwijswoorden: "De gemeenteraad ontving
onlangs de nieuwe vrouwelijke burgemeester. Zij had zich zorgvuldig op
het bezoek voorbereid. "Hier is niet duidelijk waar "zij"naar
verwijst.
• gebruik exacte verbindingswoorden: "Het meisje studeert hard.
Die zal gemakkelijk slagen.";
• vermijd waar het kan de lijdende vorm:
niet: "Tijdens houseparty's wordt vaak XTC gebryuikt door jongeren."
maar: "Jongeren gebruiken vaak XTC yijdens houseparty's."
terug |
_______________________________________________________________________________________
Redigeren van teksten
| |
-
Is de tekst logisch opgebouwd?
-
Is de tekst functioneel?
-
Hoe verbeter je de lijn van een verhaal?
-
Hebben de alinea's een duidelijke functie in het verhaal?
-
Is de lead helder en aantrekkelijk?
-
Gaat het verhaal niet als een nachtkaars uit?
-
Hoe maak je een goede kop?
-
Wanneer heb je een chapeau nodig?
- Aan welke criteria moet een fotobijschrift voldoen?
-
Is de spelling correct?
Een
antwoord op deze vragen vind je terug in het cursusmateriaal en in de
test!
terug |
_______________________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________________
Achtergrond
literatuur
terug
_______________________________________________________________________________________
|
Hoe
maak je een goede kop?
Een goede kop is van belang om de aandacht te trekken, nieuwsgierigheid
te prikkelen en de strekking van het artikel weer te geven.
Checklist
voor een goede kop:
-
vat het artikel zo bondig en concreet mogelijk samen, bijvoorbeeld ‘wie
doet wat’
- gebruik geen jargon (moeilijke taal) en afkortingen, uitroeptekens of
vraagtekens
- schrap lidwoorden, voorzetsels en hulpwerkwoorden
- schrijf in een vet lettertype, groot lettercorps en/of in kapitalen
- maak geen flauwe woordspelingen
- in geval van meningen: gebruik aanhalingstekens en/of vermeld bron
- voeg een subkop (chapeau) toe voor extra informatie
|
terug
_______________________________________________________________________________________
